کک

مرفولوژی:

بالغ ها نسبتا کوچک و کم و بیش بیضی شکل که در طرفین فشرده هستند.رنگ آنها از قهوه ای روشن تا تیره متغیر است.مرز مشخصی بین سر وسینه و شکم دیده نمی شود ولی به راحتی این ۳قسمت قابل تشخیص هستند.ککها بدون بال میباشند و دارای سه جفت پای قوی که به خوبی رشد کرده میباشند.پاهای عقبی در جهیدن حشره نقش مهمی دارند.بدن و پاها از خارهای کوچک و موهای درشتی پوشیده شده است.

سر  تقریبا سه گوش وشاخک های سه بندی در فرورفتگی عقب چشمها قرار گرفته اند.قطعات دهانی به طرف پایین است که شامل یک جفت پالپ آرواره پایین،یک جفت پالپ لب های زیرین،یک اپی فارنکس نوک تیز،یک جفت ارواره بالا مضرس ظریف و یک جفت تیغه های ارواره بالا میباشد.

اپی فارنکس و یک جفت آرواره بالا در موقع خونخواری پوست میزبان را سوراخ میکنند.

در بعضی گونه ها یک ردیف خارهای درشت شانه مانند که به خوبی رشد کرده و به نام شانه گونه یا ژنال کتنیدیوم یا شانه سر در قاعده کپسول سر میگویند.

در سینه ترتیب قرارگرفتن قطعات سخت جلد بدن که بدن کک ها را میپوشاند پیچیده بوده و برای شناخت ناقلین مهم مورد نیاز است.

قطعات سینه شامل یک اسکلریت مشخص پشتی پرونوتوم،مزونوتوم،متانوتوم،یک اسکلریت شکمی که کم و بیش جانبی است به نام پرو استرنوم،مزواسترنوم و متااسترنوم میباشد.لبه خلفی پرونوتوم ممکن است یک ردیف دندانه های درشت خارمانند داشته و تشکیل شانه سینه را میدهند.بعضی از جنسها فاقد شانه سرو سینه بوده و به ککهای بدون شانه معروفند.

در برخی از جنس ها هردو شانه وجود دارد.

مزو استرنوم در بالای جفت پای میانی قرار دارد و در شناخت جنس گزنوپسیلا ارزش دارد.این استرنوم به وسیله یک خط عمودی ضخیم به نام مرال رود یا شکاف مزوپلورال به دو قسمت شده است.نداشتن شانه سر و سینه و وجود مرال رود جنس گزنوپسیلا را مشخص میکند.

هر یک از قسمتهای سینه یک جفت پای بلند دارد که به خوبی رشد کرده ،پاهای عقب کمی بلندتر از دو جفت پای دیگر است.تروکانتر و ران تمام پاها عریض و پهن هستند و پنجه دارای پنج بند مشخص است و یک جفت چنگال بزرگ ختم میشود.

شکم از ده بند تشکیل شده که هشت بند اول به راحتی تشخیص داده میشوند و هر بند دارای یک ترگوم پشتی و یک استرنوم شکمی میباشند.جنس کک را با مشاهده انتهای شکم میتوان به راحتی تشخیص داد.در نرها به علت وجود ضمائم جفتگیری به نظر میرسد انتهای شکم به طرف بالا برگشته است.در ماده ها نوک شکم گردتر از نرهاست.

هردوجنس نرو ماده خون میخورند و تشخیص نر وماده اهمیت ندارد.

دوره زندگی ککها:

انواع کک:

کک انسان:

۱-Tunga penetrans: ماده ها با حفر تونل در پوست پا وارد آن شده و باعث آزار و اذیت انسان میشوند.هیچ گونه بیماری به انسان منتقل نمیکنند.

۲-Pulex irritans:گزش و ایجاد آزار و اذیت را به همراه دارند.

کک جوندگان: جنس های Xenopsylla:شامل X.cheopis ,X. astia, X. brasiliensis که ناقلین Yersinia pasturella عامل طاعون هستند.

کک سگ و گربه: Ctenocephalis canis و Ctenocephalis felis:میزبان واسط سستودها مثل دیپلیدیوم کانینوم،هیمنولپیس نانا و هیمنولپیس دی مینوتا

اهمیت پزشکی:

۱-آزار و مزاحمت ککها

۲-طاعونplague:

باسیل طاعون با خونی که کک های نرو ماده میمکند وارد معده شده و پس از تقسیمات زیاد به قسمت قدامی رفته و پرووانتریکول را مورد حمله قرار میدهند.گاهی در نتیجه تکثیر بعدی باسیل ها قسمتی از پرووانتریکول مسدود شده و در نتیجه کک قسمتی از خون تغذیه شده قبلی را برمیگرداند.لذاباسیل در تغذیه قبلی گرفته شده از راه ضمائم دهانی کک به میزبان داده میشود.در صورت انسداد کامل پرووانتریکو کک ها احساس گرسنگی کرده و برای خونخواری بارها نیش میزنند و از نظر انتقال بسیار خطرناک میباشند.در صورتی که انسداد هم نداشته باشد طاعون مستقیما به وسیله ضمائم دهانی آلوده منتقل میشود.

راه انتقال دیگر که کم اهمیت تر است مالیده شدن مدفوع کک روی خراش ها یا غشاء های مخاطی است.

در طاعون ریوی که بسیار مسری است و ضمن سرفه کردن بیمار خارج میشود،حشران نقشی درنتشار ندارند.

۳-تیفوس اندمیک منتقله به وسیله ککها:

عامل آن ریکتزیا موزری است که در موقع خونخواری کک در بدن میزبان فرو میروندن.ریکتزیا در کک تکثیر پیدا می کنند.مالیده شدن مدفوع آلوده یا ریکتزیا های آزاد شده از ککهای له شده روی خراش های بدن باعث آلودگی میشوند.

تیفوس مورن اساسا بیماری جوندگان به خصوص راتوس نروژیکوس است.در بین راتها و سایر جوندگان بیماری توسط انواع گزنوپسیلا و نزوپسیلوس فاسیتوس و لپتوپسیلا سگینس منتشر میشود.انسان عمدتا به وسیله گزنوپسیلا کئوپیس آلوده میشود.

۴-سستودها: دیپلیدیوم کنینوم از معمولی ترین کرم های نواری سگ و گربه است که به وسیله ککها به انسان و جوندگان منتقل میشود.

 کنترل:

برای کنترل کک انسان به دلیل اینکه در کف اتاق ها پنهان میشوند سرامیک یا سیمان کردن کف اتاق ها موثر است.برای لباس ها میتوان آنها را جوشانید.

با کنترل جوندگان و طعمه گذاری میتوان کک جوندگان را نیز کنترل کرد.

جهت کنترل کک سگ و گربه استفاده از گردنبندهای اغشته به سموم مفید واقع میگردد.

آلودگی سگ و گربه را میتوان به راحتی با معاینه موهای اطراف گردن و شکم حیوان تشخیص داد.برای مبارزه با کک سگ و گربه میتوان از حشره کش های انتخابی گامکسان،مالاتیون،پیرترین برای گردپاشی بدن سگ و گربه استفاده کرد.همچنین در مطالعه ای استفاده از اسپینوزاد و ایمیداکلوپراید موثر واقع گردید.استفاده از گردن بندهای پلاستیکی اغشته به دیکلرووس نیز روشی ساده جهت کنترل تا حدودی میباشد.

برای مبارزه کلی با ککها میتوان کف منازل و مسیر حرکت جوندگان را با سم مناسب سم پاشی کرد و یا گرد را داخل لانه جوندگان پاشید.

در مطالعه ای که در سال۲۰۱۶بر روی ارزشیابی سطح حساسیت کک ها نسبت به پیرتروئیدها انجام گرفت مقادیر LD50 برای پرمترین و لامباداسایهالوترین به ترتیب ۲۸۸.۴۰-۲۹۵.۱۵ میکروگرم در سانتی متر و ۲۱.۸۷-۲۴.۵۴ میکروگرم در سانتی متر بود..

رتیل

رتیل عنكبوت چاق و پشمالویی است كه نسبت به سایر عنكبوت‌ها، ترس بیشتری در مردم ایجاد كرده است. رتیل به رنگ‌های مختلف زرد، زرد پررنگ، قهوه‌ای كمرنگ و خرمالویی تند مایل به سیاه وجود دارد و پشم‌های آن، گاهی خیلی كوتاه‌ و گاهی كمی بلند می‌باشد. گزش این حشره، بر عكس آن چه مردم فكر می‌كنند به اندازه عنكبوت بیوه سیاه خطرناك نیست؛ حتی در بعضی از نقاط جهان برخی از افراد، رتیل را به شكل یك حیوان دست‌آموز نگهداری می‌كنند. البته نباید تمام رتیل‌ها را بی‌خطر دانست. آن چه مسلم است این است كه بعد از هر گزشی به وسیله هر عنكبوت یا رتیلی، باید بیمار ر ابه پزشك برسانید. قبل از آن بیمار را به پشت خوابانیده، رویش یك پتو بیندازید و قسمت گزیده شده را پایین‌تر از سطح قلب قرار دهید و محل گزیدگی را با آب و صابون بشویید. گاهی گزش عنكبوت یا رتیل باعث ایجاد حالت آلرژی و حساسیت می‌شود؛ در این حال باید محل گزیدگی را با محلول یا پمادهای ضد حساسیت آغشته كرد و برای تسكین درد، به بیمار، قرص استامینوفن خوراند. دادن قرص آسپیرین به بیماری كه دچار گزیدگی عنكبوت بیوه سیاه یا رتیل شده است، به صلاح نیست؛ چرا كه آسپرین باعث تشدید علائم گزیدگی می‌شود. بهتر است در بالای محل گزیدگی، یك باند لاستیكی ببندید تا جریان خون كندتر شود. در محل گزیدگی، باید یك كیسه‌ی یخ قرار داد كه به تسكین درد و كندتر كردن گردش خون كمك كند. اگراحیاناً بیمار دچار اشكال تنفسی شد، باید بلافاصله به او تنفسی مصنوعی داد و بالاخره همانطور كه گفته شد در مواقعی كه این علائم به مدت زیادی ادامه پیدا كند، حتماً باید بیمار به پزشك رسانیده شود.

در استراليا رتيل‌هاي بزرگ را به عنوان حيوان خانگي نگه‌داري و خريد و فروش مي‌كنند

عنكبوتيان با حشرات فرق دارند اما هر دو به گروه بزرگ‌تري از حيوانات تعلق دارند كه بندپايان ناميده مي‌شوند- حيواناتي با اسكلت خارجي سخت و اندام به هم چسبيده. (در زبان يوناني Arthro به معناي اتصال است و Podos به معني پا. به همين جهت اين جانوران Arthropods ناميده مي‌شوند.)

آنها همه جا هستند

در دوران طولاني و گذر هزاران سال عنكبوت‌ها تنوع شگفت‌‌انگيزي پيدا كرده‌اند، به طوري كه در حال حاضر هزاران گونه عنكبوت در سطح كره زمين پراكنده است، از مناطق استوايي و جنگلي تا بيابان‌هاي خشك و لم يزرع. تنها جايي كه عنكبوت‌ها حضور ندارند قطب شمال و جنوب و قله كوههاي بلند و زير آب اقيانوس‌هاست. حتي چند گونه عنكبوت در كناره اقيانوس‌ها، لاي صخره‌ها و شكاف جزيره‌هاي مرجاني زندگي مي‌كنند.

چرا بايد عنكبوت‌ها را حفظ كرد؟

اين سوال براي بسياري از ما پيش مي‌آيد كه علت وجود جانوراني چون عنكبوت‌ها با اين همه تنوع چيست. واقعيت اين است كه عنكبوت‌ها بخش عمده و جذاب در طبيعت پيرامون ما هستند. تار آنها شاهكار معماري است و جنس آن عجيب‌ترين الياف روي زمين است، به طوري كه تكنولوژي نوين در پي ساختن محكم‌ترين البسه ضدگلوله و بسيار سبك از تار عنكبوت‌هاست. عنكبوت‌ها نقش اكولوژيكي و كشاورزي مهمي در طبيعت دارند و شايد اگر شكار حشرات توسط آنان نبود اين موجودات اختلال بزرگي در زندگي ما پديد مي‌آوردند. در پزشكي از سم و تار عنكبوت استفاده مي‌شود. در بسياري از مناطق نسل گونه‌هاي متعددي از عنكبوت‌ها در خطر انقراض قرار گرفته و مهم‌ترين دليل آن نابودي زيستگاه‌ها توسط انسان است. حفاظت از زيستگاه عنكبوت نه تنها نسل اين جانور بلكه تمام اكوسيستمي را كه او جزيي از آن است از خطر انقراض نجات مي‌دهد.

رتيل‌هاي استراليا

يكي از انواع عنكبوت، رتيل است و رتيل‌هاي استراليايي به عنكبوت‌هاي سوت‌زن، پارس‌كننده يا پرنده‌خوار هم شهرت دارند. اين صداها زماني از رتيل خارج مي‌شود كه مورد تهديد قرار گيرد و احساس خطر كند و همين او را بسيار ترسناك مي‌سازد. بزرگ‌ترين رتيل‌هاي استراليا بدني به طول 6 سانتي‌متر و پاهايي دارند كه هنگام باز شدن به 16 سانتي‌متر مي‌رسد. اين رتيل‌ها دو نيش چنگك شكل در جلوي دهان دارند كه طول آنها بيش از يك سانتي‌متر است! اين جانوران بدني بزرگ و سنگين با طيفي از رنگ‌ها، از قهوه‌اي تيره تا زرد كم‌رنگ و اغلب با درخششي نقره‌اي دارند. معمولا روي بدن و پاهاي عقبي رتيل را كرك نرمي مي‌پوشاند و آن را از ديگر عنكبوت‌ها متمايز مي‌كند. رتيل‌هاي استراليا علي‌رغم آنكه پرنده‌خوار ناميده مي‌شوند، به ندرت پرنده مي‌خورند. خوراك آنان را حشرات، مارمولك‌ها، قورباغه‌ها و ديگر عنكبوت‌ها تشكيل مي‌دهد. رتيل‌هاي در حفره‌هاي زميني لانه مي‌سازند و ماده‌ها بيشتر اوقات خود را در لانه به سر مي‌برند. دو هفته پس از جفت‌گيري- كه معمولا در جلوي ورودي لانه صورت مي‌گيرد- ماده‌ها حدود 50 تخم مي‌گذارند. نوزادان مدتي نزد مادر مي‌مانند و سپس از لانه خارج شده و به دنبال زندگي خود در لانه‌هاي جديد مي‌روند. جالب اين كه ماده‌ها تا 12 سال عمر مي‌كنند، اما نرها پس از جفت‌گيري در حدود پنج سالگي مي‌ميرند. ماده‌ها از نرها بزرگ‌تر هم هستند. و جالب‌تر اينكه در استراليا رتيل‌هاي درشت به عنوان حيوان خانگي نگهداري مي‌شوند و اتفاقا همين موضوع روي جمعيت آنان اثر منفي داشته است.

سم رتيل

غلي‌رغم قيافه ترسناك رتيل‌هاي بزرگ، اين جانوران معمولا حمله نمي‌كنند، اما وقتي مورد تهديد قرار گيرند عقب مي‌نشينند و حالتي شبيه به حمله خود مي‌گيرند كه بيشتر جنبه تهديد دارد. البته اگر انساني را گاز بگيرند دردناك است زيرا نيش‌هاي بلند دارند كه با نيش بسياري از انواع مار برابري مي‌كند. بعضي اوقات مريضي شديد در اثر نيش رتيل ديده شده و سرگيجه و تهوع براي شش تا هشت ساعت پس از گزيدگي گزارش شده است.

عنكبوت‌هاي خطرناك

در ميان عنكبوت‌هاي خطرناك عنكبوت پشت سياه ماده شهرت دارد. اين عنكبوت‌ها در مناطق گرم زندگي مي‌كنند. در حال حاضر سرم ضد سم اين عنكبوت وجود دارد ولي پيش از آن عده‌اي در اثر نيش اين عنكبوت مرده‌اند. فقط پشت سياه‌هاي ماده انسان را نيش مي‌زنند- نرها معمولا بسيار كوچك‌اند. از ديگر عنكبوت‌هاي خطرناك، عنكبوت موشي سر سرخ است. در استراليا 8 گونه عنكبوت موشي وجود دارد. خوشبختانه اين عنكبوت در مناطق پرجمعيت ديده نمي‌شود. عنكبوت دم سفيد نر و عنكبوت قيفي نر نيز خطرناك به شمار مي‌روند، به ويژه عنكبوت قيفي نر كه تاكنون باعث مرگ انسان‌ها نيز شده است. در سال 1981 سرم ضد سم اين عنكبوت ساخته شد و از آن زمان مرگ و ميري گزارش نگرديده، ليكن وحشت از اين عنكبوت همچنان باقي است. در سطح جهان عنكبوت‌هاي خطرناك ديگري نيز هست كه مشهورترين آنها بيوه سياه Black Widow است.

شپش

اگر چه در مناطق متعددي بهبود وضعيت بهداشتي ، اقتصادي و اجتماعي تاثير بسزايي در كاهش آلودگي به شپش داشته است اما همچنان اين انگل گستردگي جهاني دارد . اين بيماري در محل هاي پر جمعيت و در زمان جنگ بعلت عدم توجه

به بهداشت فردي ، بيشتر مشاهده مي شود.

سفید پوستان بیشتر از سیاه پوستان به شپش سر آلوده می شوند. از آنجایی که این آلودگی بیشتر در گروههای سنی مدارس ابتدایی مشاهده می شود، تدابیر پیشگیری و بهداشتی در مدارس ابتدایی از اهمیت به سزایی برخوردار است و رهایی از آن نیازمند اقدامی همه جانبه از طرف معلمین، دانش آموزان، والدین و مسئولان بهداشتی است.

موهای بلند به خصوص در نواحی پشت سر، محیط مناسبی برای شپش سر است. در بعضی مواقع ممکن است ابروها، مژه ها و ریش را مبتلا سازد. شپش پوست را مي گزد و خون را خورده و ايجاد خارش و سوزش مي نمايد ، بدنبال خاراندن پوست عوارض گوناگوني مانند زرد زخم ايجاد مي گردد.در لابه لای موها تخم شپش و یا رشک های زیادی خواهیم یافت که محکم به موها چسبیده اند. رشک ها به شکل اجسام بیضوی شکل و شفاف و مروارید رنگی هستند که دور تنه مو را فرا گرفته و محکم بدان می چسبند.

مشخصات كلي شپش:

شپش حشره اي كوچك ، بدون بال و خونخوار است و ميتواند سر ، تن و عانه را در انسان آلوده كند .

تخم شپش رشك نام دارد و بيضي شكل و سفيد رنگ و به اندازه ته سنجاق مي باشد و بر حسب نوع به مو و درز لباس ها مي چسبد. تخم به انـدازه۰/۶ – ۰/۸میلـی متـر بـوده تخم شپش بر روی لباس ممکن است تا حدود یک ماه زنده بماند. .تشخیص تخم شپش بر روی موی سر دشوار نبوده بطوری که تخم های تازه تر در فاصله کمی از پوست سر قرار داشته در حالی که تخم های قدیمی تر در فاصله بیشتری از پوست سر قرار دارند.

سه نوع شپش انگل انساني عبارتند از:

  1. شپش سر Pediculosis humans capitis
  2. شپش تنPediculosis humans humans
  3. شپش عانه Phthirus pubis crab lice

شپش تن و شپش سر بسيار شبيه هم مي باشند با اين تفاوت كه شپش تن كوچكتر و شفاف تر از شپش سر است. تخم شپش بوسيله شپش بالغ ماده بطور محكمي به پايه مو ( در مورد شپش سر و عانه ) و يا تار و پود لباس ( در مورد شپش تن) چسبيده و بصورت يك برآمدگي كوچك كروي و يا بيضي شكل بنام رشك تظاهرمي نمايد پوست را سوراخ كرده و بزاق خويش را در زير پوست تزريق نموده و با مكيدن خون ، مواد زائد خويش را نيز دفع مي نمايد. اين تلقيح مواد زائد و بزاق به زير پوست منجر به ايجاد برآمدگي قرمز رنگ خارش داري مي گردد.

شپش سر و رشك هاي آن معمولا در لابلاي موها و بر روي پوست سر بخصوص در نواحي پشت گوش و سپس سر ديده مي شود ولي در شرايط آلودگي شديد در تمام پوست سر و حتي محاسن و ديگر بخش هاي مودار بدن ممكن است ديده شود و رنگ آن سفيد خاكستري است. شپش سر بيش از شپش عانه ولي كمتر از شپش تن قدرت تحرك دارد و لذا ساعت ها ممكن است دريك محل توقف و خونخواري نمايد . اين شپش خود را محكم به تار مو چسبانيده و به خونخواري ادامه مي دهد و گاها بندرت نيز به مناطق كم موي بدن مهاجرت نموده ولي در ابرو و پلك تخم گذاري نمي نمايد.

انتقال شپش توسط وسائل شخصی افراد آلوده نظیر کلاه ، روسری ، برس و شانه سر و روسری و البسه و در صورت استفاده مشترک و یا زمانی که در رختکن بر روی هم قرار داده شوند انتقال امکان پذیر است . در موقع شیوع بالا عارضه در جامعه ، صندلی اتوبوس های شهری و بین شهری ، تاکسی ها و سالن ها و اجتماعات نیز می توانند در انتقال و انتشار آلودگی نقش داشته باشند و با توجه به مطالب فوق ، احتمال آلوده شدن کودکان با سطح بهداشت فردی مطلوب نیز در شرایط همه گیری وسیع وجود دارد . میزان آلودگی به شپش سر با طول مو بستگی ندارد.

الف) درمان شپش سر:

شستشوی مرتب سر با صابون و شامپو وآب گرم تعداد شپش هاي بالغ را كاهش مي دهد.

1- فراورده پرمترین 1%: این دارو بعنوان داروی انتخابی درمان توصیه شده است و بصورت شامپو ، محلول سرشوی ، پودر لوسیون و کرم در بازار موجود است. نحوه استفاده از شامپوی پرمترین : ابتدا موها را با آب مرطوب نموده و سپس با شامپو یا سرشوی 1% موها را کاملاً آغشته نمائید . لازم است کاملا به کف سر و ساقه موها مالیده و ماساژ داده شود و پس از مدت 10 دقیقه با آب فراوان شسته شود این مشتقات باعث مسمومیت نمی شوند و اثر ابقایی بر موهای سر دارد و تا 1 هفته در مو باقی می ماند و بر روی رشک نیز اثر کشندگی دارند توصیه می شود ضمن بازبینی و معاینه مجدد در صورت بقای مشکل یک هفته بعد درمان تکرار شود.

2- شامپوی گاما بنزن ( لیندان ) : حدود 2 قاشق غذاخوری از شامپو را پس از خیس کردن موها کاملاً به ناحیه پوست سر و ریشه ها مالیده و بدقت ماساژ کافی داده شود و پس از انجام ماساژ مدت 4 دقیقه شامپو را بر روی مو ثابت گذاشته و سپس بطور کامل با آب شستشو داده و آن را خشک نمائید . یک هفته بعد نوبت دوم درمان توصیه می شود.

3-استفاده از مالاتیونMalation)): به صورت لوسیون ، شامپو و پودر 5% ارائه شده است ( در ایران به صورت معمول قابل دسترس نیست ). این دارو نیز اثر ابقایی داشته و بر رشک اثر کشندگی دارد. در صورت استفاده از لوسیون ، 8 تا 12 ساعت بعد لوسیون را با آب شسته و موها را با شامپوی معمولی بشویید . در این مورد نیز رشک زدایی پس از درمان توصیه شده است . ترکیبات پیروتروئید ( پرمترین ) و مالاتیون را تنها جهت درمان شپش سر توصیه کرده اند.

4- بنزیل بنزوات 25% : به صورت امولسیون قابل دسترس است بایستی دو بار به فاصله 24 ساعت موها را به آن آغشته کرده و سپس شستشو شود و بعد رشک زدایی انجام شود . درمان بایستی یک هفته بعد تکرار شود.

5-هیچ یک از ترکیبات نمی توانند تخم ها را که به موها چسبیده اند از آن جدا کنند لذا در هر 2 مورد پس از درمان لازم است با استفاده روش زیر نسبت به جدا کردن رشک ها از مو اقدام گردد : موها را ابتدا با حوله ای مرطوب و آغشته به سرکه به مدت 30 دقیقه مرطوب نمائید سپس با شانه دندانه ریز آغشته به سرکه موهای سر را شانه نمائید به این ترتیب رشک ها از موها جدا خواهند شد.

6-کلیه ضایعات عفونت جلدی ایجاد شده بایستی با آنتی بیوتیک مناسب درمان گردد.

توضیح : کوتاه نمودن موها برای تسهیل در امر شانه کردن و رشک زدایی کمک کننده است.

ب) درمان شپشک عانه:

اصولا حذف موهای آلوده بدن تنها راه ساده و موثر درمان این نوع آلودگی محسوب می شود. به خصوص در افرادی که ناحیه تناسلی آنها به بعضی از حشره کش های معمول حساسیت نشان می دهد این روش انتخابی به شمار می رود علاوه بر روش فوق در این مورد نیز می توان از شامپو ، لوسیون و کرم استفاده نمود. در مورد شامپو همانند درمان شپش سر لازم است به موها شامپو زده و سپس در مورد پرمترین پس از 10 دقیقه و در مورد لیندان پس از 4 دقیقه بشوئید ( در مورد موهای ناحیه عانه ، اطراف ناف ، سینه و زیر بغل ) در مورد پلک و ابروی آلوده ضمن رعایت احتیاطات لازم برای پرهیز از تماس دارو با چشم می توان از شکل کرم استفاده نمود.

ضمناً از شکل دارویی لوسیون نیز در مورد این نوع شپش بکار گرفته می شود.

جهت جدا کردن رشک از شانه آغشته به سرکه استفاده شود و در آلودگی ناحیه عانه زدودن کامل موها تسهیل کننده درمان خواهد بود.

ج )درمان شپش تن:

در صورت تائید وجود آلودگی به شپش تن بایستی اقدامات ذیل بصورت دقیق انجام شود:

1- استفاده از لوسیون گامابنزن و پرمترین : لوسیون بایستی بر روی پوست بدن مالیده شود.

2- تعویض کلیه لباس ها و شستشوی آنها در ماشین رختشویی و خشک شویی با حرارت بالا و یا در صورت عدم دسترسی به ماشین رختشویی ، قرار دادن البسه به مدت نیم ساعت در حرارت بیش از 60 درجه سانتی گراد و ترجیحاً اطو کردن آنها

3- پس از استحمام فرد آلوده از لباس های غیر آلوده به رشک و شپش استفاده نماید.

4- در صورت وجود آلودگی شدید و وجود خطر انتشار بیماریهای منتقله بوسیله شپش و مشاهده موارد آلودگی در شرایط خاص مثل بحرانها و ... بایستی پودر پاشی مورد توجه قرار بگیرد . نحوه کار به این ترتیب است که دست ها ، پاها ، پشت و جلوی تنه و گردن باید پودر پاشی شوند .ضمنا رختخواب ها و ملحفه ها نیز باید پودر پاشی گردند و تجربیات محیطی دانشکده بهداشت دانشگاه تهران در سنوات گذشته در مناطق آلوده كشور روش پودر پاشي بصورت هفته اي يكبار تا 4 هفته با پودر گاما بنزن بسيار موثر بوده و وفور شپش را تا حد صفر در جامعه كاهش داده است.

ساس

چرخه زندگی:

در محل سکونت انسان مانند منازل،هتل ها، خوابگاهها، زندان ها،سرباز خانه ها، بیمارستان ها ، سرای سالمندان و ... یافت میشود.

آنها در شکاف دیوار، کف خانه ها، اثاثیه، لابلای کار تنها، پشت کاغذ دیواری، کمد ها و درهای چوبی و قفسه کتابخانه ها مبلمان، تشکها و پشتی ها مخفی میشوند.

در شب و نور کم فعال هستند و از میزبان خفته تغذیه میکنند. اگر انسان در دسترس آنها نباشد از سایر حیوانات خونخواری میکنند. ساس های نرو ماده هردو انسان را مورد گزش در هنگام شب قرار میدهند و بدین جهت تشخیص جنس آنها خیلی اهمیت ندارد.

ساسها هنگام خونخواری 3 یا 4 بار با فاصله چند دقیقه شخص را میگزند تا سیر شوند.

ماده بالغ روزی 2-3 تخم میگذارد. که در طول زندگی جمعاَ 200-500 تخم می رسد. تخم های یک میلیمتری سفید مروارید شکل اند. در مکانهای یاد شده قرار داده میشوند. زمان باز شدن تخم ها که معمولا 10-9 روز بعد از جنین دار شدن است به درجه حرارت بستگی دارد. 5 مرحله نمفی وجود دارد. که هر مرحله قبل از پوست اندازی به یک وعده خون نیاز دارد تا تبدیل به مرحله بعدی گردد.

مراحل تخم تا بلوغ کامل و تخم گذاری مجدد بسته به حرارت محیط بین 19-7 هفته متغیر است . در حرارت 27 درجه تخم ها در کمتر از یک هفته شکفته میشوند. درطول سال چند نسل ساس بوجود می آید. در دسترس بودن منبع خون در زمان تولید مثل تاثیر میگذارد. ساس های بالغ در تابستان هر هفته تغذیه میکنند. در ماههای سرد تر تغذیه آنها کمتر صورت میگیرد. در زمستان چیزی نمی خورند و در بهار برای تغذیه ظاهر میشوند. ساس ها گرسنگی را تا 550 روز تحمل میکنند! خانه هایی که مستاجری هستند بیشتر در معرض آلودگی قرار دارند.

اهمیت پزشکی:

ساس ها هیچ یک از بیماریهارا به انسان منتقل نمیکنند ولی چون هنگام شب خونخواری میکنند و باعث بیخوابی میشوند میتوانند یک مشکل بهداشتی به حساب آیند.از طرفی عکس العمل افراد به گزش ساس متفاوت است و در گروهی ممکن است شدید باشد.

1-ایجاد کم خونی(به علت خونخواری زیاد)

2- حساسیت در افراد حساس. در بعضی افراد ممکن است تاولهای هموراژیک بزرگی به وجود آید. و در بعضی ممکن است قرمزی و ادم مشاهده شود.

3-کم خوابی یا بیخوابی

4-خارش شدید و عفونت های ثانویه

5- بوی بد مکان ساس زده

کنترل:

1-بهسازی محیط

2-سمیاشی

بهسازی محیط:

*دور انداختن وسایل آلوده و سوزاندن آنها

*حذف درزها و شکاف ها و برداشتن کاغذ های دیواری

*گچ کردن ساختمان(در ساختمانهایی که گل – گچ هستند یا درز و شکاف در کف و دیوار دارند)

* دوغاب کف ساختمان با سیمان

* پهن کردن وسایل خانه در آفتاب

* بعضی از لباسها را با جوشاندن سالمسازی کنید .

*در صورتی که حجم آلودگی پایین باشد با رعایت مسائل ایمنی میتوان با مشعل های گازی شکاف ها و درزها را حرارت داد(باید مواظب اشتعال و سایل سوزنده و سیم کشی برق داخل و خارج دیوارها باشید)

*استفاده از جارو برقی میتواند مفید باشد به شرط اینکه از کیسه یکبار مصرف استفاده شود و در نهایت کیسه سوزانده یا جوشانده شود در صورتی که کیسه یکبار مصرف در دسترس نباشد. کیسه را فوراَ بعد از جاروکشی بجوشانید.

سمپاشی به صورت دستی یا کمپرسی روی دیوارها و کف اطاقها صورت میگیرد.

رختخواب کودکان و گهواره اطفال نباید سمپاشی شود . در این مورد لباس ها و .. را بجوشانید

نتایج حاصل از یک مطالعه نشان داد که اسانس گیاه مرزنجوش در غلظت ۴۰% دارای خاصیت دورکنندگی بالایی علیه ساس تختخواب در مقایسه با DEET 33% می باشد. با توجه به این که گیاهان دارای عوارض جانبی کمتری برای انسان و محیط زیست هستند و تهیه آنها راحت و ارزان می باشد، میتوانند جایگزین نسبتا مناسبی برای مواد شیمیایی مصنوعی جهت کنترل این حشره آفت باشند.